DNS Nedir, DNS Sunucusu Ne İşe Yarar?

Bir adres yazdığınızda arka planda ne oluyor?

Tarayıcıya eforweb.com yazıp Enter’a bastınız. Bilgisayarınız önce kendi hafızasına bakıyor: “Bu adresi yakın zamanda sormuş muydum?” Sormuşsa iş bitti. Sormamışsa soruyu bir çözümleyiciye (resolver) gönderiyor; bu genelde internet sağlayıcınızın DNS sunucusudur ya da siz değiştirdiyseniz Google, Cloudflare gibi bir hizmettir.

Çözümleyici de bilmiyorsa küçük bir tur atıyor. Önce kök sunuculara soruyor, kök “ben bilmem ama .com’u kim yönetiyor onu söylerim” diyor. .com sunucusu “eforweb.com’un ad sunucuları şunlar” diye yönlendiriyor. Son durak, alan adının yetkili ad sunucusu; asıl cevabı o veriyor: “eforweb.com şu IP adresinde.” Bütün bu tur çoğu zaman bir saniyenin çok altında bitiyor ve cevap bir süre önbellekte tutuluyor ki her seferinde baştan sorulmasın.

(Küçük bir not: .com.tr, .tr gibi Türkiye uzantılı alan adları 14 Eylül 2022’den beri BTK bünyesindeki TRABİS üzerinden yönetiliyor. Eski “nic.tr’ye belge gönderme” günleri geride kaldı; kayıt ve devir işleri artık yetkili kayıt kuruluşları üzerinden yürüyor.)

DNS kayıtları: Hangisi ne işe yarar?

Alan adınızın DNS bölgesinde (zone) birkaç tür kayıt bulunur. Hepsini bilmeniz gerekmiyor, ama ajansınızla ya da hosting firmanızla konuşurken neyin ne olduğunu bilmek çok işe yarıyor.

TXT kayıtları son birkaç yılda bayağı önem kazandı. Google ve Yahoo, Şubat 2024’ten itibaren toplu e-posta gönderenlerden SPF, DKIM ve DMARC kayıtlarını düzgün kurmalarını istiyor. Bu kayıtlar eksikse kurumsal e-postalarınız karşı tarafta spam klasörüne düşebiliyor. “Teklif gönderdik, müşteri görmemiş” diye başlayan konuşmaların bir kısmı aslında bir TXT kaydı eksikliğinden çıkıyor.

Örnek vaka: Site taşındı, e-postalar kayboldu

Çok sık gördüğümüz bir senaryo var, isim vermeden anlatayım. Bir firma hosting’ini değiştirmeye karar veriyor. Yeni firma “ad sunucularınızı şunlarla değiştirin” diyor, değiştiriliyor, site yeni sunucuda açılıyor. Herkes mutlu. Ertesi gün öğleden sonra biri fark ediyor: sabahtan beri tek bir e-posta gelmemiş.

Ne oldu? Ad sunucuları değişince eski DNS bölgesindeki bütün kayıtlar da devreden çıktı. Yeni bölgede sitenin A kaydı vardı ama e-postanın MX kaydı, SPF’si, DKIM’i yoktu. Postalar gidecek kapıyı bulamadı. Düzeltmesi yarım saat sürdü, ama o arada kaybolan teklif talepleri geri gelmedi.

Ders basit: ad sunucusu değiştirmeden önce mevcut DNS kayıtlarının tam listesini alın, yenisinde birebir kurun, sonra geçişi yapın. E-posta başka bir yerdeyse (Google Workspace, Microsoft 365 gibi) MX ve TXT kayıtlarını ayrıca kontrol edin. Bizim alan adı ve hosting taşımalarında ilk iş bu listeyi çıkarmak; sıkıcı ama hayat kurtarıyor.

DNS yayılımı ve TTL: “48 saat bekleyin” ne kadar doğru?

DNS’te bir şeyi değiştirdiğinizde bazı kişiler yeni hâli hemen görür, bazıları bir süre eskisini görmeye devam eder. Buna DNS yayılımı (propagation) deniyor ve uzun zamandır “24–48 saat sürer” diye anlatılıyor.

Aslında bekleme süresini belirleyen şey kaydın TTL (Time to Live, yaşam süresi) değeri. TTL, çözümleyicilere “bu cevabı şu kadar saniye hafızanda tut” diyor. TTL 3600 ise cevap bir saat önbellekte kalıyor; 86400 ise bir gün. Yani değişiklik, en kötü ihtimalle eski TTL süresi dolunca herkese ulaşıyor. Ad sunucusu değişikliklerinde üst alan adı tarafındaki kayıtlar da işin içine girdiği için süre biraz daha uzayabiliyor.

Pratik bir ipucu: taşımadan bir gün önce ilgili kayıtların TTL’ini 300 saniye gibi kısa bir değere çekin. Geçiş günü değişiklik birkaç dakikada yayılır, iş bitince TTL’i yeniden yükseltirsiniz.

Ücretsiz DNS sunucuları (güncel liste)

Bilgisayarınızın ya da modeminizin kullandığı çözümleyiciyi değiştirebilirsiniz. Bazıları daha hızlı, bazıları zararlı siteleri engelleme gibi ek özellikler sunuyor.

Bu yazının 2019’daki ilk hâlinde Norton’un DNS hizmeti de vardı; Norton ConnectSafe 15 Kasım 2018’de kapandı, o yüzden listeden çıkardık. Eski bir rehberde o adresleri görürseniz kullanmayın, cevap vermezler.

Eski yazıda bir de “servis sağlayıcınız bir siteyi engellediyse DNS’i değiştirin” demiştik. Bugün erişim engellerinin çoğu DNS dışındaki yöntemlerle de uygulanıyor ve mahkeme ya da idari kararla getirilmiş bir engeli aşmak hukuki bir mesele. DNS değiştirmenin asıl faydası hız, güvenilirlik ve güvenlik filtresi; onun için kullanın.

DNS ve güvenlik

DNS tarafında birkaç kavram daha var ki, yeni sitelerde artık varsayılan olarak düşünülmeli. DNSSEC, DNS cevaplarına dijital imza ekleyerek sahte cevap verilmesini zorlaştırıyor. DoH ve DoT (HTTPS ya da TLS üzerinden DNS), sorduğunuz adresleri ağdaki meraklı gözlerden saklıyor; modern tarayıcıların çoğu bunu destekliyor. Alan adınızın kayıt kuruluşundaki hesabında iki adımlı doğrulama ve transfer kilidi açık değilse, birinin ad sunucularınızı değiştirip sitenizi ve e-postanızı ele geçirmesi sanıldığından kolay.

DNS’in yanında SSL sertifikası ve sunucu güvenliği de aynı zincirin halkaları. Bunlar için SSL sertifikası ve web sitesi güvenliği yazılarımıza da göz atabilirsiniz. Cloudflare’ın DNS nedir sayfası da konuyu daha teknik tarafından merak edenler için derli toplu bir kaynak.