Freelance web tasarımcıya site yaptırmak riskli mi?

Kendi başına riskli değil; risk sözleşmesiz çalışmaktan ve sahipliğin tasarımcıda kalmasından doğar. Alan adı, hosting ve yönetici hesapları sizin adınıza olur, kapsam ve destek süresi yazılırsa freelancer ile de güvenle çalışılabilir.

Ajanslar neden freelancer’lardan pahalı?

Fiyata ofis ve personel gideri, vergi, yazılım ve tema lisansları, ekip içinde yedekleme ve yayından sonraki destek giriyor. Teklifleri karşılaştırırken hangi kalemin dahil olup olmadığını sormak, fiyat farkının nereden geldiğini gösterir.

Freelancer fatura kesebilir mi?

Şahıs şirketi ya da başka bir şirket yapısı olan serbest çalışanlar fatura keser. Kurumsal bir firma olarak gider yazabilmek ve sözleşmenin karşı tarafını netleştirmek için fatura kesip kesemeyeceğini baştan sorun.

Web sitemin alan adı kimin adına kayıtlı olmalı?

Her zaman sizin, yani firmanızın adına. Kayıt kuruluşundaki hesaba sizin de erişiminiz olmalı ve yenileme bildirimleri sizin e-postanıza gelmeli. Ajans ya da freelancer yönetebilir, ama mülkiyet sizde kalmalıdır.

Freelancer ile çalışırken sözleşme şart mı?

Şart. Kısa bir sözleşme bile kapsamı, teslim tarihini, ödeme planını, revizyon sayısını, destek süresini ve sahipliği netleştirir. Anlaşmazlıkların çoğu yazılı olmayan beklentilerden çıkar.

Web Tasarımında Freelance mi, Ajans mı?

İyi tanıdığınız, işini kanıtlamış bir freelance tasarımcı küçük ve net kapsamlı bir site için çok iyi bir seçim olabilir; sitenin satış, reklam, SEO ve uzun süreli bakım gibi birden fazla işin merkezinde olacaksa ajans genellikle daha güvenli bir yoldur. Asıl belirleyici olan unvan değil; sözleşme, alan adı ve hesapların kimin adına olduğu, işin yarın da sürdürülebilmesi. Freelancer da ajans da bu konularda zayıf olabilir.

Bu yazıyı ilk kez 2018’de yazmıştım. O zamanlar soru çoğunlukla “freelancer daha ucuz, neden ajansa gideyim?” şeklindeydi. Şimdi biraz daha karışık: yapay zekâ araçlarıyla tek bir kişi de bir sitenin ilk taslak hâlini çıkarabiliyor, ajanslar da artık eskisi gibi kalabalık kadrolarla çalışmıyor. Çizgi bulanıklaştı. O yüzden “hangisi iyi” yerine “neye bakmalı” diye ilerleyelim.

Kısaca:

Fiyat farkı büyük ölçüde vergi, lisans, ekip ve süreklilik maliyetinden gelir; ucuz teklifin neyi dışarıda bıraktığını sorun.
Alan adı, hosting paneli, yönetici şifresi ve Google hesapları her durumda sizin adınıza olmalı.
Freelancer’ın en büyük riski sürekliliktir: hastalanması, işi bırakması, başka bir işe girmesi.
Ajansın en büyük riski muhatap değişimidir: işi satan kişiyle işi yapan kişi farklı olabilir.
Hangisini seçerseniz seçin kapsamı, teslim süresini, destek süresini ve sahipliği yazılı bir sözleşmeye bağlayın.

Fiyat farkı nereden geliyor?

İki teklif önünüzde. Biri diğerinin yarısı kadar. İlk akla gelen “ajans şişiriyor” oluyor, bazen de haklı olabilir, inkâr etmeyeyim. Ama farkın büyük kısmı genelde görünmeyen kalemlerden çıkıyor.

Ajans ofis kirası ödüyor, faturasını kesiyor, vergisini ödüyor, kullandığı tasarım programlarının, temaların, eklentilerin lisans bedelini ödüyor. Bir kişi hastalandığında işin durmaması için bir başkası o işi biliyor. Site yayına çıktıktan iki yıl sonra “formdan mail gelmiyor” diye aradığınızda telefonu açacak biri var. Bunların hepsi fiyata giriyor.

Freelancer’ın gideri daha düşük, dolayısıyla fiyatı da. Bu kendi başına kötü bir şey değil. Fatura kesen, kendi işini kurmuş, lisanslı araç kullanan çok iyi serbest çalışanlar var. Sorun, düşük fiyatın lisanssız (nulled) bir temadan, faturasız çalışmaktan ya da “sonrasını düşünmemekten” gelmesi. Teklifte şu soruyu sormak her şeyi açığa çıkarıyor: “Bu fiyata ne dahil değil?”

Örnek vaka: Ortadan kaybolan geliştirici

Diyelim ki küçük bir üretim firması, sitesini tanıdık tavsiyesiyle bir freelancer’a yaptırdı. İş güzel çıktı, fiyat uygundu, herkes memnundu. İki yıl sonra alan adının süresi doldu. Yenileme e-postaları tasarımcının adresine gidiyordu, çünkü alan adını “kolaylık olsun” diye kendi hesabından almıştı. Tasarımcı o arada başka bir şehirde tam zamanlı bir işe girmişti, telefonları geç dönüyordu.

Alan adı düştü. Site ve kurumsal e-postalar bir hafta kapalı kaldı. Neyse ki alan adı başkasına geçmeden kurtarıldı; ama o hafta gelmeyen teklifler, “firma kapanmış mı?” diye arayan müşteriler… Bu hikâyede kötü niyetli kimse yok, dikkat edin. Sadece sahiplik baştan doğru kurulmamış.

Aynı şey ajansla da olabilir, o yüzden kural unvandan bağımsız: alan adı sizin adınıza, sizin e-postanızla kayıtlı olsun. Biz alan adı ve hosting işlerinde alan adını her zaman müşterinin adına kaydediyoruz; isteyene yönetim bilgilerini de teslim ediyoruz.

Ajans da her derde deva değil

Madalyonun öbür yüzünü de anlatmazsam olmaz. Ajansla çalışırken sık yaşanan bir sorun, işi satan kişiyle işi yapan kişinin farklı olması. Toplantıya deneyimli biri geliyor, proje başlayınca dosya yeni başlamış birine devrediliyor; altı ay sonra o kişi de ayrılıyor ve sizin sitenizi bilen kimse kalmıyor.

Bir de “paket” meselesi var. Bazı ajanslar her müşteriye aynı kalıbı giydiriyor; ihtiyacınız olmayan şeyleri satıyor, ihtiyacınız olanı “pakette yok” diye ek ücrete bağlıyor. Ajans seçerken referanslarına gerçekten girip bakın, telefonda bir müşterisiyle konuşun, mümkünse işi kimin yapacağını sorun.

Freelance ve ajans karşılaştırması

Konu	Freelance tasarımcı	Web tasarım ajansı
Fiyat	Genelde daha düşük	Genelde daha yüksek
İletişim	Doğrudan işi yapan kişiyle	Proje yöneticisi ya da danışman üzerinden
Süreklilik	Kişiye bağlı; hastalık, tatil, iş değişikliği riski	Ekip var; yine de muhatap değişebilir
Uzmanlık genişliği	Bir iki alanda derin olabilir	Tasarım, yazılım, SEO, reklam bir arada
Fatura ve sözleşme	Kişiye göre değişir, mutlaka sorun	Genelde standart
Kimin için	Küçük, net kapsamlı, kısa süreli işler	Satış ve pazarlamanın merkezindeki, uzun soluklu siteler

Kimi seçerseniz seçin, bunlar yazılı olsun

Freelancer ya da ajans; aşağıdakiler konuşulmadan işe başlanmasın. Bu listeyi ben “kavga önleyici” diye düşünüyorum, çünkü yıllar içinde gördüğümüz anlaşmazlıkların neredeyse hepsi bu maddelerden birinden çıktı.

Kapsam: Kaç sayfa, hangi özellikler, metinleri ve görselleri kim hazırlayacak, kaç tur revizyon var.
Sahiplik: Alan adı, hosting paneli, site yönetici hesabı, Google Analytics, Search Console ve reklam hesapları sizin adınıza.
Lisanslar: Kullanılan tema ve ücretli eklentilerin lisansı kimin adına, yenilemesi kimde.
Teslim ve ödeme: Teslim tarihi, ödeme takvimi; ücretin tamamı iş bitmeden ödenmesin.
Destek: Yayından sonra ne kadar süre, hangi işler ücretsiz; sonrası nasıl ücretlendiriliyor.
Yedek ve çıkış: Ayrılmak isterseniz sitenin tam yedeği ve erişimler size nasıl teslim edilecek.

Web sitesi yaptırırken dikkat edilmesi gerekenler yazısında bu maddelerin her birini teklif ve sözleşme üzerinden daha ayrıntılı anlattım.

Yapay zekâ bu dengeyi değiştirdi mi?

Değiştirdi, ama sanıldığı yönde değil. Bugün yapay zekâ destekli araçlarla tek kişi bir sitenin iskeletini rahatça çıkarabiliyor; bunu biz de kullanıyoruz, saklamaya gerek yok. Bu, ilk yapım maliyetini herkes için düşürdü.

Düşürmediği şey, sitenin yıllarca çalışmaya devam etmesi için gereken emek. Güncellemeler, güvenlik açıkları, değişen Google kuralları, yapay zekâ aramalarında görünür olmak, reklam hesabıyla sitenin birbirini doğru ölçmesi… Bunlar bir kerelik iş değil. Yani “yapmak” ucuzladı, “sürdürmek” ucuzlamadı. Teklifleri karşılaştırırken bu ikisini ayrı ayrı sorun.

Bu işi meslek edinmek isteyenler için birkaç söz

Eski yazının yarısı aslında bu işe yeni başlayanlara hitap ediyordu, o kısmı da atlamayayım. Ben bu işe 1999’da başladım; öncesinde grafikerdim, masaüstü yayıncılıkta ve reklam ajansında çalışmıştım. EFORWEB’i 2003’te kurduk. Yani hem başkasının ajansında çalışmanın hem de kendi işini kurup ayakta tutmanın ne demek olduğunu yaşayarak öğrendim.

Freelance çalışmanın özgürlüğü gerçek: saatinizi siz belirlersiniz, istemediğiniz işi geri çevirebilirsiniz. Ama bedeli de gerçek. Ödeme takibi, düzensiz gelir, hastalanma lüksünün olmaması, bir işi yaparken daha büyüğünü kaçırma telaşı… En zoru da işi bitirip müşteriden “biz vazgeçtik” cevabını almak (yaşayan bilir). Yeni başlayan arkadaşlara tavsiyem, önce bir ekipte en az birkaç yıl çalışıp süreç, sözleşme ve müşteri yönetimini görmeleri; sonra isterlerse kendi yollarını çizmeleri. Temelden başlamak isteyenler için web tasarım derslerimizi ücretsiz yayınlıyoruz, oradan başlayabilirler.

Biz neredeyiz?

EFORWEB 2003’ten beri Mersin’de çalışan bir web tasarım ve dijital pazarlama ajansı. Projeyi konuştuğunuz kişiyle işi takip eden kişi arasına katman koymamaya çalışıyoruz; arkasında da bir şirket, sözleşme ve süreklilik var. Web tasarım projelerinde alan adı ve tüm hesaplar müşterinin adına açılıyor; danışmanlık işlerinde harcanan süreyi ay sonunda madde madde raporluyoruz. Bizi daha yakından tanımak isterseniz hakkımızda sayfasına bakabilirsiniz.